Jaarplan 2016

Uitgangspunten

De Inspectie heeft een Meerjarenplan 2015-2018 opgesteld. Daarin staan, op hoofdlijnen, de koers uitgangspunten van de Inspectie in deze periode. Voor het meerjarenplan heeft de Inspectie een risicoanalyse en een omgevingsanalyse uitgevoerd en doorvertaald naar de programmering. Tijdens de looptijd van het Meerjarenplan past de Inspectie de programmering aan op basis van een aanvullende omgevingsanalyse en risicoanalyse. 

In hoofdstuk 2 is de aanvullende omgevingsanalyse opgenomen. In hoofdstuk 3 staat meer over de aanvullende risicoanalyse.

Het Jaarplan bevat de ontwikkelingen en activiteiten op hoofdlijnen. In de programmaplannen van de Inspectie zijn deze verder uitgewerkt.

De Inspectie werkt risicogestuurd. Daardoor kan zij haar mensen en middelen selectief en gericht
inzetten. Risicoanalyses zijn de basis voor de keuze voor de toezichtprogramma’s voor de lange termijn, voor de aanpak binnen programma’s en voor de selectie van te inspecteren bedrijven. Dit leidt tot een afgewogen mix van interventies en efficiënt en effectief toezicht.

Nationaal

Samenwerking met andere toezichthouders en overheidsdiensten is van groot belang voor de Inspectie. Samenwerking is nodig voor een effectieve aanpak en beperkt de toezichtlast voor bedrijven en instellingen. De samenwerking moet functioneel zijn en meerwaarde hebben voor alle betrokken partijen. Daarnaast moet de operationele samenwerking passen binnen de risicoprioritering. In haar Meerjarenplan 2015-2018 gaat de Inspectie uitgebreider in op de samenwerking met diverse partijen.

Een belangrijk veld waarbinnen rijksinspecties nader gaan samenwerken, is het gedecentraliseerde sociaal domein. De samenwerking van vijf inspecties draagt bij aan het realiseren van verbeteringen die de afzonderlijke inspecties moeilijk of niet voor elkaar krijgen. Paragraaf 4.1.3 gaat nader op dit samenwerkingsverband in.

De Inspectie is lid van de Inspectieraad. Dit is het samenwerkingsverband van de rijksinspecties. Samen hebben zij de Toezichtsagenda 2015-2018 Rijksinspecties opgesteld. Deze agenda is bedoeld om het toezicht verder vorm te geven. De Inspectie SZW neemt deel aan de verschillende programma’s van de Toezichtsagenda.

Internationaal

De Europese Unie, met open grenzen en een vrije markt voor goederen en diensten, is van groot belang voor de Nederlandse economie. Vrij verkeer van werknemers is hiervan één van de pijlers. Dat kan echter oneerlijke en malafide praktijken met zich meebrengen. Tegen deze praktijken treedt de Inspectie streng op.

De Inspectie draagt bij aan de gedachtenvorming over de Europese arbeidsmarkt en de vraagstukken die de open markt oplevert voor inspectiediensten. Ook helpt de Inspectie bij het maken van internationale afspraken over deze onderwerpen, ondanks dat dit beslag legt op de schaarse capaciteit.

Tijdens het EU-voorzitterschap in 2016 zal het ministerie van SZW prioriteit geven aan het bevorderen van fatsoenlijk werk in de Europese arbeidsmarkt. Om dit te bereiken zijn toezicht en handhaving belangrijke instrumenten. Het ‘Europees Platform tegengaan zwartwerk’ kan daar een belangrijke impuls aan geven. Dit platform wordt op dit moment opgericht.

Onderdeel van voorzitterschapprogramma van SZW is een conferentie over grensoverschrijdend toezicht en handhaving op de Europese arbeidsmarkt, genaamd ‘Promoting decent work on the European labour market. Better compliance and enforcement’. De conferentie gaat over de gevolgen van grensoverschrijdende detachering van werknemers op de Europese arbeidsmarkt en de vraagstukken die dit oproept voor inspectiediensten. 

In mei 2016 vindt een zogeheten SLIC-conferentie (Senior Labour Inspectors Committee-conferentie) plaats onder voorzitterschap van Nederland. De conferentie gaat onder andere over de preventie en beheersing van blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoals asbest en kwartsstof. Daarnaast verzorgt de Inspectie een bijdrage aan de internationale conferentie over arbeidsuitbuiting van het ministerie van Veiligheid en Justitie. 

De Inspectieraad organiseert begin 2016 een internationaal congres over toezicht. Deze conferentie vindt ook plaats in het kader van het Nederlands voorzitterschap van de EU. Hieraan zal de Inspectie SZW als lid van de Inspectieraad deelnemen. Veel internationale stakeholders van de verschillende leden van de Inspectieraad zijn hiervoor uitgenodigd. Het congres heeft als doel om de internationale samenwerking op het gebied van toezicht te bevorderen. Zo zijn de door de OESO ontwikkelde principes voor goed toezicht en inspectie aan de orde. Ook wordt gesproken over nieuwe ontwikkelingen waar inspecties grensoverschrijdend mee te maken hebben.

Ook bij nationale handhaving op het gebied van markttoezicht speelt de internationale omgeving een belangrijke rol. De Inspectie houdt binnen Nederland namelijk toezicht op de naleving van een aantal Europese richtlijnen over de veiligheid van producten voor professioneel gebruik.

De Inspectie gaat er in haar werk vanuit dat de meeste bedrijven en werknemers er zelf voor zorgen dat ze gezond, veilig en eerlijk werken. De Inspectie neemt als toezichthouder geen verantwoordelijkheid over van deze partijen. Zij pakt misstanden aan en treedt proportioneel op tegen bedrijven en instellingen die de regels overtreden.

De Inspectie stimuleert maatschappelijke partijen om zelf verantwoordelijkheid te nemen en actief bij te dragen aan een betere naleving van de regels. Deze partijen zijn bijvoorbeeld brancheorganisaties, vakbonden, werkgeversorganisaties en personeelsvertegenwoordigingen. De Inspectie doet dit onder meer met inzet van niet-repressieve vormen van toezicht zoals nalevingscommunicatie, druk zetten via ketens en brancheorganisaties. Zie paragraaf 1.4 voor een nadere toelichting op deze vormen van toezicht.

Openbaarmaking van de inspectieresultaten draagt bij aan een open houding en voorspelbaarheid van de Inspectie. Transparantie betekent voor de Inspectie SZW laten weten waar, wie en wat je inspecteert en wat je bevindingen zijn. 
 
Transparantie is bij de Inspectie een groei- en ontwikkeltraject. Vanaf november 2014 publiceren de samenwerkende toezichthouders op risicovolle bedrijven (waaronder de Inspectie SZW) samenvattingen van inspectierapporten van Brzo-bedrijven op de website  www.brzoplus.nl. Brzo staat voor Besluit risico zware ongevallen. Daarnaast publiceert de Inspectie SZW, eveneens vanaf november 2014, zware en/ of ernstige asbestovertredingen bij asbestsaneringswerkzaamheden op de website www.inspectieszw.nl. Beide openbaarmakingen vinden plaats op basis van de Wet openbaarheid van bestuur. Het gaat hierbij om inspecties waarbij milieu-informatie een belangrijke rol speelt. 

In de Wet aanpak schijnconstructies is geregeld dat ook actieve openbaarmaking gaat plaatsvinden van de onderzoeksresultaten van de arbeidswetten waarop de Inspectie SZW toezicht houdt. Bij algemene maatregel van de bestuur (AMvB) zijn nadere regels gesteld welke gegevens op de website van de Inspectie SZW openbaar gemaakt worden. Na inwerkingtreding van de AMvB zal de invoering gefaseerd plaatsvinden. Er wordt begonnen met het publiceren van de inspectieresultaten in het kader van de Wet arbeid vreemdelingen (Wav), de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) en de Wet minimumloon en minimum vakantiebijslag (Wml). Op een later moment volgt openbaarmaking van de inspectieresultaten in het kader van de Arbeidsomstandighedenwet.

De Inspectie wil maximaal effect bereiken met haar toezichtactiviteiten. Daarvoor kan zij een mix van instrumenten inzetten. Bijvoorbeeld voorlichting, inspecties, opsporing, waarschuwingen en boetes. 

Het is belangrijk om de effecten van de gekozen ‘interventiemix’ te meten. Dat laat zien wanneer welke combinatie van instrumenten effectief is. En in hoeverre de activiteiten leiden tot meer naleving van de regels. De Inspectie onderkent dat haar effectmetingen nog niet uitontwikkeld zijn. Het blijkt lastig om een efficiënte methode voor de metingen te ontwikkelen. De Inspectie werkt hier in 2016 verder aan met praktijkpilots in enkele programma’s.

De Inspectie signaleert regelmatig onverwachte ontwikkelingen, die nog niet zijn opgenomen in risicoanalyses. Zo komen toekomstige risico’s, witte vlekken en ontwikkelingen in de omgeving snel in beeld en kan zij daarnaar handelen. Deze kennis wordt met stakeholders gedeeld, zodat ook die tijdig maatregelen kunnen nemen.

Actief signaleren houdt zowel de Inspectie als de stakeholders scherp en past bij een alerte, slagvaardige en professionele Inspectie. Inspectiemedewerkers blijven alert op onverwachte gebeurtenissen die van belang zijn voor politiek en beleid: door reguliere toezichtsonderzoeken en inspectie- en handhavingsactiviteiten, (vak)literatuur en informatieanalyses. 

De Staat van Werk

Eén van de manieren waarmee de Inspectie haar omgeving deelgenoot maakt van signalen en resultaten is het programma ‘De Staat van Werk’. Dat vormt voor de Inspectie een nieuw product én een nieuw proces. ‘De Staat van Werk’ geeft een overzicht van de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen op het domein van de Inspectie vanuit het perspectief van de toezichthouder. Ook laat zij zien hoe Inspectie en andere partijen handelen naar deze ontwikkelingen. De informatie in ‘De Staat van Werk’ wordt vooral gevormd door gegevens uit eigen bronnen van de Inspectie, geplaatst in hun maatschappelijke context. De inhoud van ‘De Staat van Werk’ wordt steeds ververst, onder meer via een in 2016 in te richten webpagina. Op deze pagina worden in de volle breedte signalementen vanuit de signaalfunctie openbaar gemaakt.

‘De Staat van Werk’ geeft vorm aan de reflectieve functie van het toezicht. Deze reflectie kan leiden tot het aanpassen van regelgeving, beleid of de koers en/of programmering binnen de Inspectie. Binnen het reflectief toezicht past het streven naar vroegtijdig waarschuwen voor nieuwe risico’s, agendering van relevante onderwerpen en brede publieke verantwoording. 

De producten van ‘De Staat van Werk’, zoals signalementen, zijn gebaseerd op:

  • informatie over risico’s uit groepsinterviews met medewerkers uit alle geledingen van de Inspectie; 
  • informatie over risico’s uit afzonderlijke signalen;
  • het bundelen en samenvoegen van informatie uit afzonderlijke inspectiepublicaties.

In 2016 zal ‘De Staat van Werk’ een beschouwing leveren over de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen op het SZW-terrein en de rol van de Inspectie daarbij. De webpagina ‘De Staat van Werk’ wordt ontworpen voor een breed publiek. Daarop verschijnen ook door de Inspectie ontwikkelde signalementen over actuele onderwerpen op haar domein en de rol die zij daarin speelt.